به گزارش هرمزگان امروز، پژوهشی تازه با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و روشهای تصمیمگیری چندمعیاره، ظرفیت بخشهایی از نوار ساحلی هرمزگان را برای توسعه دو حوزه مهم اقتصادی یعنی صنعت و آبزیپروری ارزیابی کرده است.این مطالعه محدوده ساحلی شهرستانهای بندرعباس، میناب و سیریک را بررسی کرده و هدف اصلی آن شناسایی مناطقی بوده است که ضمن برخورداری از ظرفیت توسعه اقتصادی، ملاحظات محیطزیستی و توان سرزمین نیز در انتخاب آنها لحاظ شود.
مقاله حاصل از این پژوهش با عنوان «مدلسازی مکانی برای توسعه صنعتی و آبزیپروری در امتداد سواحل شمالی خلیج فارس؛ از بندر سیریک تا بندرعباس» در ۲۹ مرداد ۱۴۰۵ در نشریه International Journal of Environmental Science and Technology منتشر شده است
پژوهشگران برای تهیه نقشه ظرفیت توسعه منطقه، پس از بررسی منابع علمی، ۲۰ شاخص را در شش گروه معیار انتخاب و برای ارزیابی قابلیت اراضی مورد استفاده قرار دادهاند.
برای ترکیب این شاخصها از سامانه اطلاعات جغرافیایی و روش فرآیند تحلیل سلسلهمراتبی فازی (FAHP) استفاده شده است؛ روشی که امکان وزندهی همزمان به مجموعهای از عوامل مؤثر در انتخاب مکان را فراهم میکند.
هدف از این مدل آن بوده که تصمیمگیری درباره محل توسعه فعالیتهای اقتصادی صرفاً بر اساس وجود زمین خالی انجام نشود و عواملی مرتبط با ظرفیت سرزمین و ملاحظات محیطزیستی نیز در تعیین مناطق مناسب نقش داشته باشند.
مهمترین نتیجه پژوهش، شناسایی بیش از ۹۹ هزار هکتار زمین دارای پتانسیل مطلوب برای اجرای فعالیتهای توسعهای در محدوده مورد مطالعه است.
این رقم به معنای آماده بودن تمام این اراضی برای احداث صنعت یا مزارع آبزیپروری نیست؛ بلکه نشان میدهد این پهنهها بر اساس معیارها و مدل مکانی مورد استفاده پژوهشگران، قابلیت مطلوبتری برای بررسی در برنامههای توسعه دارند.
از این منظر، یافتههای پژوهش میتواند بهعنوان یکی از ابزارهای علمی برای مطالعات آمایش سرزمین و بررسی اولیه محل اجرای پروژههای آینده مورد استفاده قرار گیرد.
«آب» مهمترین عامل در جانمایی صنایع
نتایج وزندهی شاخصها نشان میدهد در ارزیابی ظرفیت توسعه صنعتی، دسترسی به منابع آب بیشترین وزن را در میان عوامل مورد بررسی به خود اختصاص داده است.
این یافته برای هرمزگان اهمیت ویژهای دارد؛ استانی که از یک سو میزبان صنایع بزرگ و طرحهای توسعه صنعتی است و از سوی دیگر با محدودیت منابع آب شیرین مواجه است.
قرار گرفتن دسترسی به آب در صدر معیارهای جانمایی صنعتی نشان میدهد توسعه صنایع جدید در نوار ساحلی، علاوه بر زمین و زیرساخت، باید با توجه جدی به ظرفیت تأمین پایدار آب برنامهریزی شود.
فاصله از ساحل؛ عامل کلیدی برای آبزیپروری
در بخش مربوط به آبزیپروری، نتایج متفاوت است. بر اساس مدل پژوهشگران، فاصله از خط ساحلی بیشترین وزن را در تعیین ظرفیت مناطق برای توسعه فعالیتهای آبزیپروری داشته است.
این موضوع با توجه به ظرفیت گسترده هرمزگان در شیلات و آبزیپروری اهمیت اقتصادی قابل توجهی دارد و نقشههای حاصل از چنین مطالعاتی میتوانند برای غربالگری اولیه مناطق مناسب توسعه این صنعت مورد استفاده قرار گیرند.
یکی از نکات محوری مقاله، تأکید بر ایجاد تعادل میان توسعه اقتصادی و حفاظت محیطزیست در مناطق ساحلی است.
پژوهشگران معتقدند یکی از چالشهای اصلی توسعه مناطق ساحلی، یافتن مکانهایی است که امکان گسترش فعالیتهای اقتصادی را فراهم کنند، بدون آنکه حفاظت محیطزیستی تحت تأثیر قرار گیرد.
بر همین اساس، ارزیابی ظرفیت سرزمین با رویکرد محیطزیستمحور میتواند از استقرار فعالیتهای ناسازگار در مناطق حساس جلوگیری کرده و زمینه توسعه پایدارتر سواحل را فراهم کند.
اهمیت این پژوهش زمانی بیشتر میشود که محدوده جغرافیایی آن در نظر گرفته شود. بندرعباس، میناب و سیریک بخشی از نوار ساحلی راهبردی هرمزگان را تشکیل میدهند که همزمان ظرفیت توسعه صنعتی، شیلاتی و فعالیتهای مرتبط با اقتصاد دریا را در اختیار دارد.
نتایج پژوهش نشان میدهد این نوار ساحلی از ظرفیت قابل توجهی برای توسعه اقتصادی برخوردار است، اما انتخاب محل پروژهها باید بر پایه ارزیابی علمی توان سرزمین و ملاحظات محیطزیستی انجام شود.
به این ترتیب، عدد بیش از ۹۹ هزار هکتار را نباید بهعنوان مجوز توسعه بدون محدودیت تفسیر کرد؛ بلکه این پهنهها مناطقی هستند که مدل پژوهش، آنها را برای مطالعات دقیقتر و بررسی توسعه صنعتی یا آبزیپروری مناسبتر تشخیص داده است.
پژوهشگران این مطالعه چه کسانی هستند؟
این پژوهش توسط M. Amjad، F. Farsad، A. H. Javid، A. Mashinchian و K. Ejlali انجام شده است مشاهده پژوهش.
نتایج این مطالعه میتواند در کنار سایر مطالعات محیطزیستی، اقتصادی و زیرساختی، یکی از منابع علمی برای تصمیمگیری درباره آینده توسعه سواحل هرمزگان باشد؛ بهویژه در شرایطی که توسعه اقتصاد دریا، صنایع ساحلی و آبزیپروری به یکی از محورهای مهم برنامهریزی جنوب کشور تبدیل شده است.
