به گزارش هرمزگان امروز، شامگاه سهشنبه ۲۷ مردادماه آیین گرامیداشت روز خبرنگار هرمزگان با حضور استاندار، شماری از مسئولان و جمعی از خبرنگاران برگزار شد؛ مراسمی که در آن از آزادی رسانه، استقلال خبرنگار، تحمل نقد و ضرورت پاسخگویی مدیران سخن گفته شد. گزارش رسمی ایرنا نیز این مراسم را با «حضور گسترده خبرنگاران، مدیران مسئول، عکاسان، تصویربرداران و فعالان رسانهای» توصیف کرده است.
اما آن سوی سالن، ظاهراً داستان دیگری در جریان بوده است.
بررسیهای هرمزگان امروز نشان میدهد تعدادی از خبرنگاران و فعالان رسانهای استان، از جمله برخی از اعضای خانه مطبوعات، اساساً برای این آیین دعوت نشدهاند؛ اتفاقی که وقتی عجیبتر میشود که بدانیم حتی محمدجواد رسولی، مدیرعامل خانه مطبوعات و رسانههای هرمزگان نیز بنا بر اظهارات خودش به هرمزگان امروز، در این مراسم دعوت نشده است.
رسولی در پاسخ به پیگیری هرمزگان امروز اعلام کرد که خانه مطبوعات بنا بر درخواست صورتگرفته، فهرست اعضای خود را در اختیار برگزارکنندگان قرار داده است، اما به گفته او، استانداری در جلساتی به جمعبندی رسیده و خروجی آن جلسات، ترکیب نهایی همین آیین بوده است.
اگر این روایت درست باشد، اکنون یک سؤال اساسی وجود دارد:
چه اتفاقی بین تحویل فهرست خبرنگاران از سوی تشکلهای رسمی رسانهای و ارسال دعوتنامههای نهایی افتاده است؟
«مشارکت حداکثری» چگونه به انتخاب خبرنگاران رسید؟
این پرسش از آن جهت اهمیت بیشتری پیدا میکند که پیش از برگزاری مراسم، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری هرمزگان اعلام کرده بود که «روز خبرنگار متعلق به همه فعالان رسانهای است» و تأکید کرده بود تلاش خواهد شد با همراهی تمامی تشکلهای رسانهای، مراسمی در شأن جامعه رسانهای استان برگزار شود. گزارش ایرنا نیز این برنامه را با عنوان «برگزاری متفاوت روز خبرنگار در هرمزگان با مشارکت حداکثری فعالان» منتشر کرده بود.
اما وقتی مدیرعامل یکی از اصلیترین تشکلهای رسمی رسانهای استان در مراسم حضور ندارد و بخشی از اعضای همان تشکل نیز دعوت نشدهاند، مفهوم «مشارکت حداکثری» نیازمند توضیح برگزارکنندگان است.
آیا فهرست خبرنگاران پس از دریافت از تشکلهای صنفی بازبینی شده است؟
اگر چنین بوده، این بازبینی توسط چه فرد، کمیته یا دستگاهی صورت گرفته است؟
معیار حذف و اضافه افراد چه بوده؟
و مهمتر از همه؛ آیا مواضع رسانهها و میزان انتقاد آنها از مدیریت استان در این تصمیمگیری نقشی داشته است یا خیر؟
اینها اتهام نیست؛ سؤالهایی است که استانداری هرمزگان برای رفع هرگونه شائبه باید بهصورت شفاف به آنها پاسخ دهد.
خانواده رسانهای هرمزگان امروز؛ هیچکس دعوت نشد
موضوع برای هرمزگان امروز یک وجه روشنتر نیز دارد.
هیچیک از اعضای خانواده رسانهای هرمزگان امروز که عضو خانه مطبوعات و رسانههای هرمزگان نیز هستند، برای حضور در این آیین دعوت نشدند.
ممکن است برگزارکنندگان این اتفاق را تصادفی، ناشی از محدودیت ظرفیت یا حاصل سازوکار دیگری بدانند؛ اما وقتی حذف یک مجموعه رسانهای منتقد به شکل کامل رخ میدهد، دیگر نمیتوان بدون ارائه توضیح روشن از کنار آن عبور کرد.
مراسم روز خبرنگار، جلسه خصوصی یک مدیر یا یک دستگاه اجرایی نیست که میزبان بتواند مطابق سلیقه خود مهمانانش را انتخاب کند. هنگامی که برنامه با نام جامعه رسانهای استان، با حضور عالیترین مقام اجرایی هرمزگان و با مشارکت دستگاههای عمومی برگزار میشود، انتخاب گزینشی خبرنگاران میتواند اصل بیطرفی چنین آیینی را زیر سؤال ببرد.
اگر بنا باشد خبرنگاری که بیشتر تعریف میکند به سالن راه پیدا کند و خبرنگاری که بیشتر سؤال میپرسد پشت در بماند، دیگر مسئله فقط یک دعوتنامه نیست؛ مسئله، نسبت مدیریت استان با رسانه مستقل است.
استاندار از تحمل «نقد گزنده» گفت ؛ منتقدان کجا بودند؟
تناقض ماجرا درست در همین نقطه آشکار میشود.
محمد آشوری تازیانی، استاندار هرمزگان، در همین مراسم گفته است آستانه تحمل مدیران باید آنقدر بالا باشد که حتی در برابر نقدهای گزنده رسانهها برافروخته نشوند. او رسانه را از ارکان جامعه مدنی و ابزاری برای نظارت بر عملکرد دستگاهها و تقویت حکمرانی مطلوب دانسته است.
این سخنان ارزشمند است؛ اما آزمون واقعی تحمل نقد نه پشت تریبون روز خبرنگار، بلکه دقیقاً در مواجهه با رسانهای اتفاق میافتد که نقد میکند.
اگر خبرنگاران یک رسانه منتقد بدون ارائه معیار مشخص از مراسم کنار گذاشته شده باشند، استانداری باید پیش از هر چیز مشخص کند آیا آنچه در تریبون درباره تحمل نقد گفته میشود، در سازوکار اجرایی خود استانداری نیز جریان دارد یا خیر؟
قرار نیست استاندار شخصاً فهرست مهمانان یک مراسم را تنظیم کند؛ اما مسئولیت سیاسی و مدیریتی آنچه در مجموعه استانداری رخ میدهد، با طرح این پرسش از بین نمیرود.
اتفاقاً بهترین پاسخ استاندار به این حاشیه میتواند دستور بررسی شفاف فرآیند دعوتها و اعلام عمومی معیار انتخاب خبرنگاران باشد.
روز خبرنگار جای «خبرنگارِ مطلوب مدیران» نیست
سالهاست یکی از آسیبهای جدی رابطه دولت و رسانه در استانها، شکلگیری مفهومی نانوشته به نام «خبرنگار مطلوب» است؛ خبرنگاری که حضورش مسئلهای ایجاد نمیکند، پرسش دشوار نمیپرسد و نقد او از محدوده تحمل روابط عمومیها خارج نمیشود.
روز خبرنگار دقیقاً باید نقطه مقابل چنین نگاهی باشد.
قرار نیست دستگاه اجرایی تعیین کند چه کسی «خبرنگار خوب» است و چه کسی نیست. برای تشخیص وضعیت حرفهای خبرنگاران، تشکلهای صنفی، مجوز رسانهها و سازوکارهای قانونی وجود دارد.اگر خانه مطبوعات فهرست اعضای خود را ارائه کرده باشد، هرگونه حذف افراد از چنین فهرستی باید مستند، دارای معیار روشن و قابل دفاع باشد؛ وگرنه طبیعی است که شائبه پالایش رسانهای شکل بگیرد.
ارشاد کجای ماجرا ایستاده است؟
در این میان مسئولیت ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی هرمزگان نیز کمتر از استانداری نیست.
این ادارهکل، دستگاه تخصصی دولت در حوزه مطبوعات و رسانههاست و انتظار میرود نخستین مدافع رفتار برابر با رسانههای دارای مجوز و خبرنگاران حرفهای باشد.فرخنده جلالی، مدیرکل فعلی فرهنگ و ارشاد اسلامی هرمزگان، پیش از تصدی این سمت سابقه مدیریت روابط عمومی استانداری هرمزگان را نیز در کارنامه دارد.
این سابقه به خودی خود نه نقطه ضعف است و نه دلیلی برای نسبت دادن تصمیم فعلی به او؛ اما اکنون اتفاقاً مسئولیت او را سنگینتر میکند.
جامعه رسانهای حق دارد بداند ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی در تدوین فهرست دعوتشدگان چه نقشی داشته، آیا از حذف احتمالی اعضای تشکلهای رسانهای مطلع بوده و اگر نبوده، پس از آشکارشدن این مسئله چه اقدامی خواهد کرد؟
اگر متولی فرهنگ و رسانه در برابر پالایش احتمالی خبرنگاران سکوت کند، این پرسش به وجود میآید که چه نهادی قرار است از استقلال جامعه رسانهای دفاع کند؟
مدیرکلی که خود سالها فضای روابط عمومی استانداری و مناسبات میان دولت و رسانه را از نزدیک تجربه کرده است، امروز بیش از هر مدیر دیگری باید بداند که مرز میان «مدیریت مراسم» و «مدیریت رسانهها» کجاست.
اسامی و معیارها را منتشر کنید
هرمزگان امروز در این گزارش حکم صادر نمیکند که خبرنگاران منتقد عامدانه حذف شدهاند؛ اما قرائن موجود برای طرح یک مطالبه شفاف کافی است.استانداری هرمزگان و ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی میتوانند با پاسخ به چند سؤال ساده همه این ابهامها را برطرف کنند:
چه نهادی فهرست نهایی دعوتشدگان را تهیه کرده است؟
تشکلهای رسانهای چه فهرستهایی تحویل دادهاند؟
چند نفر از فهرستهای ارائهشده حذف شدهاند؟
مبنای این حذفها چه بوده است؟
و آیا وابستگی رسانهای، نوع نگاه انتقادی یا سوابق مطالبهگری خبرنگاران در این فرآیند نقشی داشته است؟
اگر پاسخ منفی است، انتشار معیارها بهترین راه برای پایان دادن به این شائبه خواهد بود.
تحمل نقد از پشت تریبون آغاز نمیشود
مراسم روز خبرنگار تمام شد؛ لوحها اهدا شد، عکسهای یادگاری گرفته شد و مسئولان بار دیگر درباره اهمیت رسانه سخن گفتند.اما شاید مهمترین آزمون روز خبرنگار بعد از پایان مراسم آغاز شده باشد.استاندار هرمزگان در همان سالن گفت مدیر باید نقد گزنده را تحمل کند. اکنون فرصتی فراهم شده تا این گزاره در عمل محک بخورد.
اگر در زیرمجموعه استانداری سازوکاری وجود دارد که خبرنگاران را براساس معیارهای سلیقهای، میزان همراهی یا سطح انتقادشان پالایش میکند، باید متوقف شود؛ و اگر چنین سازوکاری وجود ندارد، استانداری باید با شفافسازی فرآیند دعوتها اجازه ندهد چنین تصوری در جامعه رسانهای هرمزگان تثبیت شود.
روز خبرنگار، روز تجلیل از خبرنگار است؛ نه روز انتخاب خبرنگارانی که مدیران ترجیح میدهند با آنها روبهرو شوند.
هرمزگان امروز نیز همچنان همان کاری را خواهد کرد که از یک رسانه انتظار میرود: پرسیدن ؛ حتی وقتی پرسشها خوشایند نیستند.
